Kritik kalkınma ve demokratikleşme hedefleri bulunan günümüz Türkiye’sinde sivil toplum kuruluşları (STK) sivil katılım ve girişimlerin teşvik edilmesi için gerekli mekanizmaların oluşturulmasında önemli rol oynamaktadır. Aktif ve güçlü bir sivil toplum, toplumsal hayatta demokratik uygulamaların benimsenmesi ve farklı seslerin duyulması için zorunludur. Ayrıca STK’lar, dünyada ve Türkiye’de vatandaş katılımını temel alan yeni bir kalkınma anlayışının kilit aktörü haline gelmektedir.

Ancak ülkemizde kamu politikalarını etkileme; devlet ve özel sektörün hesap verebilirliğini sağlama; vatandaşların onları etkileyen kamu politikaları, hak ve sorumlulukları konusunda bilgilendirilip eğitilmesi; dezavantajlı grupların ihtiyaçlarının karşılanması gibi son derece önemli alanlarda etkinlik gösteren bu kuruluşlar hakkında bilinenler ve görünürlükleri, yarattıkları toplumsal faydaya kıyasla oldukça düşük düzeyde kalmaktadır. STK’lar arası iletişim ve işbirliği imkanlarının kısıtlı olması ve ortak hareket planlarının yoksunluğu, sivil toplum faaliyetlerinin etkisini yaygınlık ve derinlik açısından kısıtlamaktadır.

Sivil Toplum Endeksi Projesi (STEP), sivil toplumun küresel bazda değerlendirilmesini amaçlayan ilk eylem odaklı ve katılımcı araştırma projesidir. Projenin amacı, ülkelerde ve küresel bazda sivil toplumu değerlendirmenin yanında, STK’ların bilgiyi üretme, analiz etme ve kullanma kapasitelerini artırarak sivil toplumu kalkınmadaki potansiyel rolünü gerçekleştirebilecek düzeyde güçlendirmektir. STEP’in özel hedefleri,

1. Türkiye’de sivil toplumun durumu hakkında bilinenlerin (uluslararası ve geriye dönük karşılaştırma imkanıyla) ve görünürlüğünün artması,

2. Projeye katılan paydaşların sivil toplumun durumu ve güçlendirilmesi için izlenecek yol üzerinde fikir birliğine ulaşabilmesi,

3. Sivil Toplum paydaşları arasındaki iletişim ve işbirliğinin artması, ve

4. Sivil toplumu destekleyen kuruluşların sivil topluma ilişkin bilgi toplama, analiz etme ve paylaşma kapasitelerinin artırılmasıdır.

STEP metodolojisi, sivil toplumun beş temel boyutunu değerlendirmek için tasarlanmıştır, bunlar: (1) sivil topluma vatandaş katılımı, (2) sivil toplumun organizasyon düzeyi, (3) sivil toplumda benimsenen ve savunulan değerler, (4) sivil toplum aktörlerinin gerçekleştirdiği faaliyetlerin etkisi ile (5) sivil toplumun varlığını ve işlevlerini sürdürdüğü ortam’dır. Her boyut, birçok alt boyuttan ve bu alt boyutlardan her biri de çok sayıda bireysel göstergeden oluşur.

STEP uygulama süreci, tüm faaliyet ve analizlerin, bu göstergelerin her birinin göz önüne alınarak yapılmasına odaklanmıştır. Bu araştırma ve analizin gerçekleştirilme süreci başlı başına büyük önem taşımakla birlikte, sivil toplum ağı oluşturma, sivil toplum bilincinin artırılması, toplumun kendini yansıtması ve kapasite oluşturmak için de fırsat yaratmaktadır.

STEP Kavramsal Çerçevesi ve Metodolojisi web sitesinin ilgili bölümlerinde detaylı olarak açıklanmaktadır.

Tarihçe

Küresel sivil toplum hareketinin izlenmesi ve gelişiminin kayda geçirilmesi 1993'de kuruluşundan itibaren CIVICUS'un öncelikli hedeflerinden biri olmuştur. Kuruluşun bu alandaki ilk denemesi 1997'de yayımlanan ve 60 ülkedeki sivil topluma ilişkin detaylı bilgi içeren The New Civic Atlas olmuştur. Bu yayın ülkeler temelinde yararlı bilgiler içerse de, ülkeler arası karşılaştırmaya imkan vermemesi açısından eleştirilmiş ve bu husus göz önüne alınarak yenilenmesi kararlaştırılmıştır.  

Böylece STEP'in bugün kullandığı Sivil Toplum Karosu'nu temel alan yeni bir metod geliştirilerek* 1998 CIVICUS Konferansı'nda katılımcılara sunulmuş ve STEP metodolojisinin temelleri atılmıştır. Proje'nin Pilot Aşaması Ekim 2000'de 13 ülkenin katılımıyla gerçekleşmiştir. Pilot Aşaması'ndan alınan dersler ışığında başlatılan Birinci Aşama 2005-2006 yılları arasında 53 ülkede uygulanmıştır. Birinci aşama sonunda üretilen ülke raporları bu 53 ülkede sivil toplumun özelliklerini gözler önüne sermektedir.

2008 yılında STEP metodolojisi tekrar gözden geçirilmiş ve projenin İkinci Aşaması Türkiye de dahil olmak üzere dünyada 56 ülkede uygulanmaya başlanmıştır.

*Sivil Toplum Karosu ve STEP metodolojisini o tarihteki London School of Economics (LSE) Centre for Civil Society Direktörü Profesör Helmut Anheier tasarlamıştır.

Yazdır